Wstęp

Gaz ziemny jest coraz ważniejszym elementem zaopatrzenia energetycznego Unii Europejskiej, pokrywającym czwartą część zaopatrzenia w źródła energii pierwotnej i wykorzystywanym głównie do wytwarzania energii elektrycznej, ogrzewania, jako surowiec przemysłowy i jako paliwo w transporcie (Rys.3). Wraz ze spadkiem produkcji wewnętrznej import gazu rósł jeszcze szybciej, co doprowadziło do wzrostu zależności od importu i do konieczności podjęcia kwestii związanych z bezpieczeństwem dostaw gazu. Ponadto niektóre państwa członkowskie znajdują się na tzw. wyspie gazowej ze względu na brak infrastruktury połączeń z resztą Unii [1]. Zużycie gazu w Europie gwałtownie wzrosło na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat (Rys.2). Od początku lat sześćdziesiątych głównym źródłem energii w gospodarkach europejskich była ropa naftowa. W 1973r. uzależnienie państw Wspólnoty Europejskiej osiągnął najwyższą wartość - 67 proc. ogólnego zużycia energii, pod koniec lat osiemdziesiątych ustabilizował się na poziomie 45 proc. Jeśli chodzi o gaz ziemny, którego zużycie pokrywane jest w 1/3 z importu, jego głównym dostawcą od lat osiemdziesiątych jest Rosja (Rys.3). Zagraniczny wymiar polityki energetycznej UE jest jednym z priorytetów prezydencji Polski w drugiej połowie roku, ale przez wiele lat polityka energetyczna nie była priorytetem integrujących się państw.

Kiedy tworzono Wspólnotę Europejską, nie zastanawiano się nad wspólną polityką energetyczną. Ramy instytucjonalne stworzono tylko dla sektora węglowego (Europejska Wspólnota Węgla i Stali) oraz dla sektora energii atomowej (Europejska Wspólnota Energii Atomowej). Dopiero w 1964 r. państwa członkowskie Wspólnoty Europejskiej podpisały protokół w sprawie podjęcia kroków w stronę wspólnej polityki energetycznej, a na jego podstawie Rada UE opracowała w 1969 r. wstępne podstawy tej polityki. W wyniku pogłębiającego się kryzysu energetycznego 17 grudnia 1973 r. Rada UE powołała do życia Komitet Energetyczny, którego zadaniem było przygotowanie dla Komisji Europejskiej projektów uchwał w zakresie polityki energetycznej oraz kontrolowanie wprowadzania w życie przez państwa członkowskie środków polityki energetycznej wypracowanych przez WE.

Dopiero w listopadzie 1983 r. Rada Ministrów Gospodarki Energetycznej przyznała Wspólnocie pełnomocnictwo do prowadzenia samodzielnej polityki energetycznej. Następnie Komisja WE w raporcie "Rynek wewnętrzny energii" (maj 1988 r.) ujęła w formie programu szereg inicjatyw:

• liberalizację europejskiego rynku energetycznego, zwłaszcza w sektorze węgla i elektryczności,
• podniesienie elastyczności europejskiego systemu energetycznego,
• usuwanie narodowych barier integracji, ograniczenie udziału ropy naftowej w ogólnej konsumpcji energii w WE do 40 proc.,
• udoskonalenie wykorzystania źródeł energii do 20 proc.,
• zmniejszenie udziału ropy naftowej w produkcji energii do 15 proc.,
• zwiększenie udziału energii słonecznej i wiatru oraz odnawianie źródeł energii w bilansie energetycznym [7].

Traktat o Unii Europejskiej potwierdził wszystkie powyższe cele, nie tworząc jednak żadnych nowych podstaw instytucjonalno-prawnych dla europejskiej polityki energetycznej. Punkt wyjścia europejskiej polityki energetycznej określają dziś następujące zadania:

• walka ze zmianami klimatycznymi,
• potęgowanie wzrostu gospodarczego i rozwój rynku pracy,
• ograniczanie zależności UE od zewnętrznych dostaw gazu i ropy.

Unia Europejska przygotowała również plan działania w dziedzinie energetyki wraz z harmonogramem podejmowanych kroków zmierzających do skierowania Europy na drogę realizacji nowych strategicznych celów. Do pierwszego pakietu środków zaliczamy:

• sprawozdanie z postępów we wdrażaniu przez państwa członkowskie wewnętrznego rynku gazu i energii elektrycznej wraz z ustaleniami dochodzenia, w ramach którego zbadano stan konkurencji w dwóch wymienionych sektorach,
• plan priorytetowych połączeń wzajemnych między sieciami dystrybucji gazu i energii elektrycznej poszczególnych państw członkowskich, pozwalających na urzeczywistnienie paneuropejskiej sieci,
• propozycje zmierzające do propagowania zrównoważonego wytwarzania energii z paliw kopalnych,
• mapa drogowa i inne inicjatywy służące upowszechnianiu odnawialnych źródeł energii, w szczególności biopaliw na potrzeby transportu,
• analiza obecnego stanu energetyki jądrowej w Europie, wstępny zarys przyszłego europejskiego strategicznego planu w dziedzinie technologii energetycznej [6].

Najnowsze inicjatywy ustawodawcze